Kiedy oglądamy winnicę, uwagę przyciągają przede wszystkim równe rzędy winorośli i dojrzewające kiście. Tymczasem dla ekologicznej uprawy niezwykle ważne jest również to, czego na pierwszy rzut oka prawie nie zauważamy: gleba, roślinność pomiędzy rzędami, materia organiczna oraz sposób ograniczania chorób i chwastów. Europejskie przepisy dotyczące rolnictwa ekologicznego wprost wskazują, że jednym z celów jest utrzymywanie i zwiększanie żyzności oraz biologicznej aktywności gleby.
Ekologiczna winnica nie oznacza po prostu „niczym nie pryskamy”
To jedno z najpopularniejszych uproszczeń. Uprawa ekologiczna podlega określonym zasadom, ale nie oznacza zakazu wszystkich zabiegów i środków ochrony. Regulacje UE ograniczają stosowanie sztucznych nawozów, herbicydów i pestycydów, a producent może korzystać jedynie z substancji dopuszczonych w systemie ekologicznym i wtedy, gdy jest to konieczne.
Różnica polega więc bardziej na całej strategii prowadzenia gospodarstwa. W przypadku wina ekologicznego polskiej produkcji kontrola zaczyna się już w winnicy i obejmuje sposób uprawy winogron, a następnie również zasady stosowane podczas produkcji samego wina.
Gleba nie jest tylko podłożem pod korzenie
Unijne przepisy ekologiczne wymagają, aby praktyki uprawowe pomagały utrzymywać lub zwiększać zawartość materii organicznej, stabilność i bioróżnorodność gleby, a także ograniczać jej zagęszczanie oraz erozję.
Winnica jest uprawą wieloletnią – krzewy pozostają w tym samym miejscu przez wiele lat. Nie można więc prowadzić klasycznego płodozmianu całej plantacji tak jak na polu zbóż. Dlatego znaczenia nabierają międzyplony, rośliny okrywowe, materia organiczna oraz sposób utrzymania przestrzeni pomiędzy rzędami.
| Element gospodarowania | Dlaczego jest ważny? |
|---|---|
| Roślinność między rzędami | Może ograniczać erozję i zwiększać różnorodność siedliska |
| Materia organiczna | Wspiera strukturę i aktywność biologiczną gleby |
| Rośliny motylkowe | Mogą uczestniczyć w naturalnym obiegu azotu |
| Ograniczenie herbicydów | Zmienia sposób walki z konkurencyjną roślinnością |
| Dobór odmian | Może ograniczać presję niektórych chorób |
| Przewiewna korona krzewu | Szybsze wysychanie liści może ograniczać warunki sprzyjające infekcjom |
Trawa między rzędami nie zawsze jest tylko dekoracją
Utrzymywanie roślinności pomiędzy rzędami może pełnić kilka funkcji. Korzenie pomagają stabilizować powierzchnię gleby, co jest szczególnie ważne na stokach. Rośliny tworzą również siedlisko dla różnych organizmów i mogą poprawiać strukturę wierzchniej warstwy podłoża.
Nie jest to jednak rozwiązanie pozbawione kompromisów. W okresie suszy roślinność konkuruje z winoroślą o wodę. Dlatego sposób koszenia, dobór gatunków i utrzymywanie pasa pod krzewami muszą być dostosowane do lokalnej gleby, opadów oraz wieku plantacji.
Choroby grzybowe są jednym z największych wyzwań
Winorośl w wilgotnym klimacie jest narażona między innymi na mączniaka prawdziwego i rzekomego. Ekologiczny producent nie może po prostu ignorować problemu, ponieważ niekontrolowana infekcja może zniszczyć znaczną część plonu.
Znaczenie ma profilaktyka: prawidłowe cięcie, przewiewna forma prowadzenia krzewów, kontrola zagęszczenia liści oraz dobór odmian. Dlatego w chłodniejszych regionach interesujące są odmiany PIWI, takie jak Solaris czy Regent, wyhodowane z myślą o zwiększonej odporności na wybrane choroby grzybowe.
Nowsze badania prowadzone w Polsce sprawdzają nawet możliwość wykorzystania olejków i wywarów roślinnych jako elementów ochrony winorośli. W doświadczeniach z Solarisem i Muscarisem testowano między innymi olejek cytrusowy i preparaty na bazie wrotyczu. Wyniki pokazują jednak, że takie rozwiązania nie są prostym zamiennikiem skutecznej ochrony – efektywność bardzo zależy od preparatu, odmiany i warunków sezonu.
Ekologiczne rolnictwo nie eliminuje całej chemii
To drugi istotny mit. W produkcji ekologicznej istnieje lista substancji, które mogą być stosowane pod określonymi warunkami. Celem nie jest stworzenie plantacji całkowicie pozbawionej jakiejkolwiek ingerencji, lecz ograniczenie środków oraz wykorzystanie metod zgodnych z zasadami ekologicznego gospodarowania.
Ta różnica ma znaczenie również dla konsumenta. Określenie „eko” nie powinno być rozumiane jako „winogrona rosły same”. Winnica jest uprawą wymagającą wielu godzin ręcznej i mechanicznej pracy, monitorowania chorób, cięcia, koszenia oraz reagowania na pogodę.
Jednego roku problemem może być deszcz, drugiego susza
Badania prowadzone na polskich plantacjach Solarisa pokazują, jak zmienne stają się warunki. W okolicach Szczecina w latach 2020–2022 obserwowano długie okresy bez opadów – nawet 46 dni – po których zdarzały się bardzo intensywne deszcze.
Dla ekologicznej winnicy to szczególne wyzwanie. Susza zwiększa znaczenie magazynowania wody w glebie, natomiast długotrwała wilgoć sprzyja części chorób grzybowych. Dlatego zdrowa gleba, rozsądne zarządzanie roślinnością i dopasowanie odmian nie są abstrakcyjnymi hasłami środowiskowymi – mają praktyczny wpływ na stabilność produkcji.
Bioróżnorodność jest wpisana w zasady rolnictwa ekologicznego
Rozporządzenie UE dotyczące produkcji ekologicznej wymienia ochronę różnorodności biologicznej i naturalnej żyzności gleby jako jedne z podstawowych zasad tego systemu. W przypadku winnicy oznacza to spojrzenie na plantację jako na coś więcej niż rzędy krzewów produkujących winogrona.
Znaczenie mają również organizmy glebowe, roślinność międzyrzędzi, owady i sposób gospodarowania całym siedliskiem. Nie zawsze da się zobaczyć te różnice w kieliszku, ale właśnie na tym polega sens certyfikacji ekologicznej: opisuje ona sposób powstawania produktu, a nie jedynie jego smak.
Ekologiczne wino zaczyna się znacznie wcześniej niż w piwnicy
Fermentacja jest dopiero kolejnym etapem długiego procesu. Zanim winogrona trafią do prasy, przez wiele miesięcy trzeba zarządzać glebą, roślinnością, chorobami, pogodą i plonem zgodnie z zasadami systemu ekologicznego.
Dlatego przy ocenie ekologicznego wina warto zainteresować się również samą winnicą. Certyfikat na butelce jest końcowym potwierdzeniem procesu, który rozpoczyna się w glebie i trwa przez cały sezon wegetacyjny.